Rynek TSL w Polsce 2024/2025 — dane, trendy i kierunki cyfryzacji

Transport, spedycja i logistyka to jeden z filarów polskiej gospodarki — i jeden z największych eksportów usług, jakie kraj ma do zaoferowania. Jednocześnie to branża, która od połowy 2023 roku zmaga się z bezprecedensowym spadkiem rentowności. Ten raport zestawia obraz makro (pozycja Polski w UE) z mikro (wyniki finansowe firm) i pokazuje, dlaczego cyfryzacja przestała być modnym hasłem, a stała się warunkiem przetrwania.

Polska — lider transportu drogowego UE

Jeśli mierzyć potęgę transportową w tonokilometrach (tkm) — czyli iloczynie masy ładunku i pokonanego dystansu — Polska od lat jest największym przewoźnikiem drogowym w Unii Europejskiej. W 2024 roku polscy przewoźnicy wykonali pracę przewozową na poziomie 368 mld tonokilometrów, co odpowiadało 19,7% całego transportu drogowego UE.

To wynik, który stawia Polskę przed znacznie większymi gospodarkami. Dla porównania, druga w zestawieniu była Hiszpania, a tuż za nią Niemcy — przy czym łącznie pięć największych państw odpowiada za dwie trzecie unijnego rynku.

Warto jednak zwrócić uwagę na trend. Choć Polska utrzymała pierwsze miejsce, jej udział spada: z 20,1% w 2022 r. i 20,3% w 2023 r. do 19,7% w 2024 r. To sygnał rosnącej konkurencji oraz słabszego popytu w transporcie międzynarodowym — a właśnie międzynarodowy charakter jest cechą wyróżniającą polskich przewoźników.

Niemal dwie trzecie polskiej pracy przewozowej realizowane jest poza granicami kraju. To ogromna przewaga eksportowa, ale i czuły punkt: gdy słabnie koniunktura w Niemczech czy całej strefie euro, polskie naczepy jako pierwsze odczuwają brak ładunków.

TSL w polskiej gospodarce: PKB i zatrudnienie

Sektor transportu, spedycji i logistyki tradycyjnie odpowiada za około 7% polskiego PKB oraz około 6,5% zatrudnienia w całej gospodarce. To więcej niż w większości krajów UE i pokazuje, jak silnie polska gospodarka jest „transportowa”.

W latach 2010–2023 branża rozwijała się w średnim realnym tempie 3,8% rocznie (po korekcie o inflację), wobec 3,4% dla całej gospodarki. Przez ponad dekadę TSL był więc motorem wzrostu, ciągnącym PKB w górę szybciej niż średnia. Ten długookresowy trend wzrostowy autorzy raportu TLP i SpotData uznają za trwały — mimo że obecnie nakłada się na niego głębokie, cykliczne spowolnienie.

W opinii polskich przewoźników jest to najpoważniejszy kryzys rynkowy od ponad 20 lat — kryzys, który wielu firmom przyniósł konieczność zredukowania floty i zatrudnienia, a w skrajnych przypadkach restrukturyzację, likwidację lub upadłość.
— Maciej Wroński, prezes związku Transport i Logistyka Polska (TLP)

Wyniki finansowe 2024 według GUS

Dane Głównego Urzędu Statystycznego z publikacji „Transport — wyniki działalności w 2024 r.” pokazują obraz pozornie stabilny, ale z niepokojącym podtekstem.

• Przychody ze sprzedaży usług w jednostkach transportu wyniosły 489,0 mld zł i były o 3,5% wyższe niż w 2023 r.
• Przeciętne zatrudnienie na podstawie stosunku pracy sięgnęło 719,4 tys. osób (+1,0% r/r), przy czym w sektorze prywatnym wzrosło o 3,1%.
• Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto wyniosło 7 615,40 zł i było aż o 27,2% wyższe niż rok wcześniej.

Tu pojawia się sedno problemu. Przychody rosły o 3,5%, ale koszty pracy — o ponad 27%. Podwyżki cen usług transportowych nie nadążały za rosnącymi kosztami, co bezpośrednio uderzyło w rentowność.

Wynik finansowy brutto firm zatrudniających powyżej 49 osób był o 18,1% niższy niż rok wcześniej, a wynik netto spadł o 21,2%. Wskaźnik rentowności netto obniżył się z 4,4% do 3,3% — poziomu porównywalnego z 2019 rokiem i znacznie poniżej tego, co branża uznaje za zdrowe. Innymi słowy: firmy wożą więcej i płacą wyższe pensje, ale zarabiają mniej.

Anatomia recesji 2023–2025

Spowolnienie zaczęło się w połowie 2023 roku i ma charakter cykliczny, ale wyjątkowo dotkliwy. W 2023 r. realny PKB całego sektora TSL skurczył się o 3% rok do roku, podczas gdy cała gospodarka urosła o 0,2%. W żadnym innym sektorze załamanie koniunktury nie było tak głębokie.

Skalę problemu najlepiej oddaje badanie ankietowe przeprowadzone przez TLP i SpotData (metoda CAWI, 1–15 października 2024 r., 105 firm transportowych):

• Ponad połowa badanych firm wskazała, że w ciągu ostatnich dwóch lat przychody się obniżyły — w większości przypadków o ponad 5%.
• Tylko około jednej trzeciej firm odnotowało wzrost przychodów.
• Dla 13% przedsiębiorstw przychody nie uległy zmianie.

Przyczyny są złożone: osłabienie popytu w strefie euro, presja kosztowa (paliwo, opłaty drogowe, wynagrodzenia), zaostrzona konkurencja oraz skutki Pakietu Mobilności. Dla wielu mniejszych przewoźników połączenie tych czynników okazało się zabójcze.

Wyzwania strukturalne: kierowcy, dekarbonizacja, konsolidacja

Część problemów ma charakter przejściowy (cykl koniunkturalny), ale część jest strukturalna — i nie zniknie wraz z odbiciem gospodarki. W badaniu TLP/SpotData firmy oceniały wagę poszczególnych wyzwań w skali od 1 do 10:

Na szczycie listy firmy stawiają wysokie wynagrodzenia (8,89) i nieuczciwą konkurencję (8,11). Tuż za nimi, wśród najwyżej ocenianych, znalazły się jednak dwa wyzwania o charakterze strukturalnym: dekarbonizacja (7,94) i brak kierowców (7,91) — i to one, zdaniem autorów raportu, będą w nadchodzących latach najsilniej przeobrażać branżę. Dekarbonizacja oznacza konieczność kosztownych inwestycji w pojazdy nisko- i zeroemisyjne oraz infrastrukturę ładowania, w obliczu unijnych norm CO₂ dla pojazdów ciężkich. Brak kierowców to chroniczny niedobór wykwalifikowanych pracowników, łagodzony — ale nie rozwiązany — przez imigrację zarobkową.

Osobnym megatrendem jest konsolidacja. W ocenie firm to właśnie zmiana struktury rynku na korzyść dużych graczy będzie jednym z najintensywniejszych procesów najbliższych lat. Duzi gracze, dysponujący kapitałem na inwestycje technologiczne i flotowe, będą zyskiwać przewagę, a małe firmy transportowe — historycznie kręgosłup polskiego rynku — znajdą się pod rosnącą presją.

Cyfryzacja jako odpowiedź na kryzys

Najciekawszy wniosek z raportu TLP/SpotData jest taki, że recesja nie oznacza stagnacji. Wręcz przeciwnie — kryzys wymusza zmiany strukturalne. Firmy, zamiast czekać, dostosowują się: podnoszą efektywność, inwestują w technologie i stawiają na cyfryzację, licząc na powrót wzrostu i rentowności w dłuższej perspektywie.

To właśnie tutaj świat TSL spotyka świat IT. Cyfryzacja procesów oznacza w praktyce: systemy zarządzania transportem (TMS), telematykę i analizę danych z floty, elektroniczną wymianę dokumentów (eFTI, e-CMR), automatyzację rozliczeń i obsługi zleceń, a coraz częściej także sztuczną inteligencję w planowaniu tras i prognozowaniu popytu.

Logika jest prosta: skoro nie można w nieskończoność podnosić cen, jedyną drogą do odbudowy marży jest cięcie kosztów operacyjnych bez utraty jakości. A to domena technologii — eliminacja pustych przebiegów, lepsze wykorzystanie ładowności, krótszy czas obsługi dokumentów, mniej kar za przestoje.

Rozwijamy te wątki w osobnych analizach:

• Cyfryzacja transportu drogowego: TMS, telematyka i automatyzacja
• Sztuczna inteligencja w łańcuchu dostaw: co naprawdę pokazują dane
• eFTI i e-CMR: koniec papierowego listu przewozowego do 2027 roku

Co dalej? Scenariusze na 2025–2026

Żadne z dostępnych danych nie pozwala ogłosić końca recesji — ale też nie zapowiada katastrofy. Najbardziej prawdopodobny scenariusz to powolne odbicie napędzane konsolidacją i technologią. Firmy, które przetrwają obecny dołek, wyjdą z niego silniejsze, bardziej zautomatyzowane i mniej liczne.

Kluczowe zmienne na najbliższe miesiące to: tempo ożywienia w niemieckim przemyśle (główny rynek dla polskich przewoźników), poziom stóp procentowych i kosztów finansowania floty, harmonogram wejścia w życie wymogów eFTI (pełne stosowanie od 9 lipca 2027 r.) oraz dostępność kierowców. Dla menedżerów wniosek jest jeden: okno na bezbolesną cyfryzację już się zamyka — kto nie zacznie teraz, ten będzie nadrabiał pod presją.

Najczęstsze pytania

Źródła